مکانیابی پتانسیلهای EEG
دکتر محمدتقی فرزادفرد | فلوشیپ فوق تخصصی تشنج و صرع
مقدمه
مکانیابی و تعیین قطبیت پتانسیلهای EEG روی پوست سر، معیارهای مهمی برای شناسایی الگوهای فیزیولوژیک و غیرطبیعی EEG هستند. برای ارزیابی دقیق، درک این مفاهیم ضروری است. برای مثال، امواج ورتکس (vertex waves) دارای قطبیت منفی بوده و بالاترین دامنه را در ناحیه ورتکس نشان میدهند، در حالی که شارپهای مثبت اکسیپیتال خواب (POSTS) دارای قطبیت مثبت در ناحیه اکسیپیتال هستند.
در دشارژهای صرعی، شناسایی ناحیه با بیشترین دامنه به تعیین محل ناحیه صرعزا کمک میکند. همچنین، آرتیفکتها الگوهای میدانی خاص خود را دارند که آنها را از فعالیتهای مغزی متمایز میسازد.
رویکرد سیستماتیک به مکانیابی
ولتاژ پتانسیل حاصل از منابع مغزی به چیدمان فضایی الکترودها بستگی دارد. برای مکانیابی دقیق، مراحل زیر را دنبال کنید:
- تعیین نوع مونتاژ: مشخص کنید که مونتاژ بایپولار است یا رفرنشیال.
- شناسایی زنجیرهها: زنجیرههای الکترودی موجود در مونتاژ را بررسی کنید.
- انتخاب زنجیره هدف: پتانسیل در کدام زنجیره بهتر دیده میشود؟
- تایمینگ دقیق: لحظه زمانی دقیق برای مکانیابی را انتخاب کنید.
- بررسی تغییر فاز (Phase Reversal): وجود یا عدم وجود آن را چک کنید.
- تعیین نوع تغییر فاز: آیا تغییر فاز مثبت است یا منفی؟
- اعمال قانون نهایی: قانون مکانیابی مربوط به آن مونتاژ را اجرا کنید.
ذکر کلمه «تغییر فاز» به تنهایی در گزارش کافی نیست. باید مشخص شود این تغییر در کدام سیگنال و کدام ناحیه رخ داده است. تغییر فاز صرفاً نشاندهنده تغییر جهت سیگنال است و نه لزوماً نوع پتانسیل مغزی.
قوانین قطبیت در مونتاژهای مختلف
۱. مونتاژهای رفرنشیال
- بزرگترین انحراف رو به پایین = حداکثر
- همه رو به بالا = رفرنس حداکثر مثبت
- بزرگترین انحراف رو به بالا = حداکثر
- همه رو به پایین = رفرنس حداکثر منفی
۲. مونتاژهای بایپولار
در این مونتاژها، تغییر فاز کلید اصلی است. الکترود در محل تغییر فاز یا حداکثر است یا حداقل. اگر تغییر فازی نباشد، نقطه اوج در انتهای زنجیره قرار دارد.
مثالهای عملی مکانیابی
اسپایک تمپورال چپ
در تصویر زیر، اسپایک تمپورال در سه مونتاژ مقایسه شده است. مشاهده میشود که در مونتاژ رفرنشیال ورتکس، شناسایی آن دشوارتر از مونتاژ بایپولار است.
اسپایک تمپورال راست
در مواردی که الکترودها ایزوالکتریک باشند، انحرافی بالاتر از فعالیت پسزمینه دیده نمیشود که تحلیل را پیچیده میکند.
اسپایک مرکزی (C4)
مکانیابی با انتقال گرادیان میدان پتانسیل به مدلهای ایزوپتانسیل سر انجام میشود.
مونتاژهای ترجیحی و گزارشنویسی
| محل ناهنجاری | مونتاژ ترجیحی برای مکانیابی |
|---|---|
| تمپورال | رفرنشیال ورتکس، بایپولار طولی (تمپورال قدامی) |
| مرکزی / فرونتال | رفرنشیال گوش، بایپولار عرضی یا طولی |
| اکسیپیتال | رفرنشیال ورتکس، بایپولار طولی یا عرضی |
| ژنرالیزه | رفرنشیال گوش، بایپولار عرضی |
نکته حرفهای: همیشه محل آناتومیک مغز را گزارش کنید (مثلاً "فرونتال") نه فقط نام الکترود (مثلاً "F3"). این کار درک گزارش را برای سایر پزشکان آسانتر میکند.
