پرش به محتوای اصلی
الگوهای پریودیک در EEG | دکتر محمدتقی فرزادفرد

الگوهای پریودیک در الکتروانسفالوگرام (EEG)

تحلیل جامع الگوهای بالینی امواج مغزی و اهمیت تشخیصی آنها

مقدمه

الگوهای پریودیک شامل چندین ناهنجاری در الکتروانسفالوگرام (EEG) هستند که از شکل‌های موجی نسبتاً کلیشه‌ای با دامنه نسبتاً بالا در مقایسه با فعالیت زمینه‌ای EEG تشکیل شده‌اند و با فواصل تقریباً ثابت تکرار می‌شوند.

الگوهای پریودیک به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند: دشارژهای پریودیک غیراپیلپتی‌فرم (دشارژهای پریودیک) و دشارژهای پریودیک اپی‌لپتی‌فرم. همچنین این موارد شامل امواج تری‌فازیک، الگوی burst-attenuation و الگوی burst-suppression نیز می‌شوند.

طبقه‌بندی الگوهای پریودیک

الگوهای پریودیک بر اساس ویژگی‌های مورفولوژیک و ارتباط بالینی به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند:

دشارژهای پریودیک (PD)

به جز دشارژهای پریودیک لترالیزه (LPD)، الگوهای پریودیک معمولاً با انسفالوپاتی‌ها مرتبط هستند. دشارژهای پریودیک لترالیزه (LPD) با ضایعات حاد مغزی مانند انسفالیت و سکته مغزی ارتباط نسبتاً بالایی دارند.

درصد بالایی از بیماران با LPD دچار تشنج می‌شوند، اما نه همه آن‌ها. دشارژهای پریودیک می‌توانند بر اساس مکان‌یابی آن‌ها اصلاح شوند. برچسب جدید برای دشارژهای منطقه‌ای LPD و برای دشارژهای پریودیک ژنرالیزه GPD است.

دشارژهای پریودیک اپی‌لپتی‌فرم (PED)

دشارژهای اپی‌لپتی‌فرم پریودیک زیرگروهی از PD هستند که در آن burstهای پریودیک شامل دشارژهای اپی‌لپتی‌فرم (اسپایک، پلی‌اسپایک و غیره) هستند. PED ممکن است توزیع ژنرالیزه یا منطقه‌ای داشته باشد.

RPED اغلب در مونتاژ طولی دوقطبی بهتر از مونتاژ مرجع ورتکس نمایش داده می‌شود، زیرا مرجع ورتکس اغلب در میدان RPED قرار دارد و RPED می‌تواند در یک نیمکره لترالیزه شود یا به طور مستقل در هر دو نیمکره رخ دهد.

امواج تری‌فازیک (TW)

امواج تری‌فازیک زیرمجموعه‌ای از الگوهای پریودیک هستند که از شارپ‌های گذرای مثبت با دامنه بالا (>70 میکروولت) تشکیل شده‌اند که توسط امواج منفی با دامنه نسبتاً پایین قاب‌بندی شده‌اند.

امواج تری‌فازیک معمولاً نرخ تکرار حدود ۱ یا ۲ هرتز دارند و بیشتر در بیماران با انسفالوپاتی متابولیک رخ می‌دهند. تشخیص امواج تری‌فازیک، مانند تشخیص دشارژهای اپی‌لپتی‌فرم، نیازمند ارزیابی دقیق است.

الگوی Burst-Suppression (BUS)

Burst-suppression یک شکل خاص از الگوی پریودیک است که در آن فعالیت مغزی کمتر از ۱۰ میکروولت با burstهای کوتاه با دامنه نسبتاً بالاتر متناوب است. Burst-suppression ژنرالیزه در انسفالوپاتی‌های شدید توکسیک، متابولیک یا آنوکسیک دیده می‌شود.

بیماران با burst-suppression معمولاً در حالت استوپور یا کما هستند. این الگوی EEG همچنین می‌تواند ناشی از سدیشن در درمان وضعیت صرعی با بیهوشی باشد.

الگوی Burst-Attenuation (BUA)

الگوی burst-attenuation مشابه الگوی burst-suppression است، اما دوره‌های بین burstها مقداری فعالیت مغزی را نشان می‌دهند، هرچند با دامنه نسبتاً پایین (بین ۱۰ تا ۲۰ میکروولت). این الگو ممکن است به صورت ژنرالیزه یا یک‌طرفه رخ دهد.

Burst-attenuation یک‌طرفه نشان‌دهنده پاتولوژی شدید نیمکره‌ای است. در الگوی burst-suppression، اساساً هیچ فعالیت مغزی در دوره‌های بین burstها وجود ندارد.

انواع الگوهای پریودیک و ویژگی‌های آنها

دشارژهای پریودیک منطقه‌ای (RPD)

دشارژهای پریودیک منطقه‌ای در دو موقعیت بالینی عمده دیده می‌شوند:

  • ضایعه حاد مغزی مانند خونریزی مغزی یا سکته مغزی، انسفالیت، یا ضایعه فضاگیر با گسترش سریع
  • بیماران با صرع کانونی که اغلب به دلیل قطع داروهای ضدتشنج فعال شده است
توجه بالینی: اصطلاح دشارژ پریودیک منطقه‌ای معادل اصطلاح شناخته‌شده PLED است و +PLED معادل دشارژهای پریودیک اپی‌لپتی‌فرم منطقه‌ای (RPED) است.

دشارژهای پریودیک ژنرالیزه (GPD)

دشارژهای پریودیک با توزیع ژنرالیزه در انسفالوپاتی‌های شدید و غیراختصاصی منتشر رخ می‌دهند. این دشارژها ممکن است از burstهای با دامنه بالا تشکیل شوند که توسط EEG نسبتاً مسطح جدا شده‌اند.

هشدار: این الگو اغلب در بیماران با انسفالوپاتی آنوکسیک دیده می‌شود. اغلب، به‌ویژه اگر burstها اپی‌لپتی‌فرم باشند، می‌توانند وضعیت میوکلونیک ژنرالیزه را تحریک کنند.

ویژگی‌های بالینی و اپی‌لپتوژنیسیتی

درجه اپی‌لپتوژنیسیتی الگوهای پریودیک به ترتیب نزولی (از بیشترین به کمترین) به شرح زیر است:

  1. Burst-suppression (BS)
  2. Burst-attenuation (BA)
  3. دشارژهای پریودیک اپی‌لپتی‌فرم (PED)
  4. دشارژهای پریودیک (PD)

دشارژهای منطقه‌ای RPD د وطرفه مستقل، پیش‌آگهی به مراتب بدتری نسبت به RPED یک‌طرفه دارند و اغلب با انسفالوپاتی آنوکسیک و کمتر با وضعیت صرعی مرتبط هستند.

نتیجه‌گیری

الگوهای پریودیک در EEG نشان‌دهنده طیف وسیعی از شرایط پاتولوژیک مغزی هستند که از ضایعات کانونی حاد تا انسفالوپاتی‌های منتشر شدید را شامل می‌شوند. تشخیص دقیق این الگوها و درک ارتباط بالینی آنها برای مدیریت مناسب بیماران ضروری است.

دشارژهای پریودیک (PD) به عنوان EEG غیرطبیعی III طبقه‌بندی می‌شوند زیرا نشان‌دهنده موارد زیر هستند:
الف) در صورت توزیع منطقه‌ای، نمایانگر یک ضایعه ساختاری حاد یا تحت حاد یا یک کانون اپی‌لپتوژنیک فعال هستند.
ب) در صورت توزیع ژنرالیزه (GPD)، نشان‌دهنده انسفالوپاتی شدید منتشر می‌باشند.

داروهای ضدتشنج در کنترل PED منطقه‌ای و ژنرالیزه نسبتاً بی‌اثر هستند و تلاش برای کنترل PED یا PD با این داروها ارزش بالینی بالایی ندارد. درک صحیح از این الگوها به پزشک کمک می‌کند تا پیش‌آگهی دقیق‌تری ارائه دهد و درمان مناسب‌تری را برنامه‌ریزی کند.