الگوهای پریودیک در الکتروانسفالوگرام (EEG)
تحلیل جامع الگوهای بالینی امواج مغزی و اهمیت تشخیصی آنها
مقدمه
الگوهای پریودیک شامل چندین ناهنجاری در الکتروانسفالوگرام (EEG) هستند که از شکلهای موجی نسبتاً کلیشهای با دامنه نسبتاً بالا در مقایسه با فعالیت زمینهای EEG تشکیل شدهاند و با فواصل تقریباً ثابت تکرار میشوند.
الگوهای پریودیک به دو دسته اصلی تقسیم میشوند: دشارژهای پریودیک غیراپیلپتیفرم (دشارژهای پریودیک) و دشارژهای پریودیک اپیلپتیفرم. همچنین این موارد شامل امواج تریفازیک، الگوی burst-attenuation و الگوی burst-suppression نیز میشوند.
طبقهبندی الگوهای پریودیک
الگوهای پریودیک بر اساس ویژگیهای مورفولوژیک و ارتباط بالینی به دستههای مختلفی تقسیم میشوند:
به جز دشارژهای پریودیک لترالیزه (LPD)، الگوهای پریودیک معمولاً با انسفالوپاتیها مرتبط هستند. دشارژهای پریودیک لترالیزه (LPD) با ضایعات حاد مغزی مانند انسفالیت و سکته مغزی ارتباط نسبتاً بالایی دارند.
درصد بالایی از بیماران با LPD دچار تشنج میشوند، اما نه همه آنها. دشارژهای پریودیک میتوانند بر اساس مکانیابی آنها اصلاح شوند. برچسب جدید برای دشارژهای منطقهای LPD و برای دشارژهای پریودیک ژنرالیزه GPD است.
دشارژهای اپیلپتیفرم پریودیک زیرگروهی از PD هستند که در آن burstهای پریودیک شامل دشارژهای اپیلپتیفرم (اسپایک، پلیاسپایک و غیره) هستند. PED ممکن است توزیع ژنرالیزه یا منطقهای داشته باشد.
RPED اغلب در مونتاژ طولی دوقطبی بهتر از مونتاژ مرجع ورتکس نمایش داده میشود، زیرا مرجع ورتکس اغلب در میدان RPED قرار دارد و RPED میتواند در یک نیمکره لترالیزه شود یا به طور مستقل در هر دو نیمکره رخ دهد.
امواج تریفازیک زیرمجموعهای از الگوهای پریودیک هستند که از شارپهای گذرای مثبت با دامنه بالا (>70 میکروولت) تشکیل شدهاند که توسط امواج منفی با دامنه نسبتاً پایین قاببندی شدهاند.
امواج تریفازیک معمولاً نرخ تکرار حدود ۱ یا ۲ هرتز دارند و بیشتر در بیماران با انسفالوپاتی متابولیک رخ میدهند. تشخیص امواج تریفازیک، مانند تشخیص دشارژهای اپیلپتیفرم، نیازمند ارزیابی دقیق است.
Burst-suppression یک شکل خاص از الگوی پریودیک است که در آن فعالیت مغزی کمتر از ۱۰ میکروولت با burstهای کوتاه با دامنه نسبتاً بالاتر متناوب است. Burst-suppression ژنرالیزه در انسفالوپاتیهای شدید توکسیک، متابولیک یا آنوکسیک دیده میشود.
بیماران با burst-suppression معمولاً در حالت استوپور یا کما هستند. این الگوی EEG همچنین میتواند ناشی از سدیشن در درمان وضعیت صرعی با بیهوشی باشد.
الگوی burst-attenuation مشابه الگوی burst-suppression است، اما دورههای بین burstها مقداری فعالیت مغزی را نشان میدهند، هرچند با دامنه نسبتاً پایین (بین ۱۰ تا ۲۰ میکروولت). این الگو ممکن است به صورت ژنرالیزه یا یکطرفه رخ دهد.
Burst-attenuation یکطرفه نشاندهنده پاتولوژی شدید نیمکرهای است. در الگوی burst-suppression، اساساً هیچ فعالیت مغزی در دورههای بین burstها وجود ندارد.
انواع الگوهای پریودیک و ویژگیهای آنها
دشارژهای پریودیک منطقهای (RPD)
دشارژهای پریودیک منطقهای در دو موقعیت بالینی عمده دیده میشوند:
- ضایعه حاد مغزی مانند خونریزی مغزی یا سکته مغزی، انسفالیت، یا ضایعه فضاگیر با گسترش سریع
- بیماران با صرع کانونی که اغلب به دلیل قطع داروهای ضدتشنج فعال شده است
دشارژهای پریودیک ژنرالیزه (GPD)
دشارژهای پریودیک با توزیع ژنرالیزه در انسفالوپاتیهای شدید و غیراختصاصی منتشر رخ میدهند. این دشارژها ممکن است از burstهای با دامنه بالا تشکیل شوند که توسط EEG نسبتاً مسطح جدا شدهاند.
ویژگیهای بالینی و اپیلپتوژنیسیتی
درجه اپیلپتوژنیسیتی الگوهای پریودیک به ترتیب نزولی (از بیشترین به کمترین) به شرح زیر است:
- Burst-suppression (BS)
- Burst-attenuation (BA)
- دشارژهای پریودیک اپیلپتیفرم (PED)
- دشارژهای پریودیک (PD)
دشارژهای منطقهای RPD د وطرفه مستقل، پیشآگهی به مراتب بدتری نسبت به RPED یکطرفه دارند و اغلب با انسفالوپاتی آنوکسیک و کمتر با وضعیت صرعی مرتبط هستند.
گالری تصاویر الگوهای پریودیک
جهت مشاهده دقیقتر امواج، روی هر تصویر کلیک کنید.
دشارژهای پریودیک، راست
بیمار ۶۴ ساله با همیسندرم حسحرکتی حاد سمت چپ به دلیل انفارکتوس شریان مغزی میانی راست. دشارژهای پریودیک با فواصل ۱ تا ۲.۵ ثانیه در نیمکره راست دیده میشوند.
دشارژهای پریودیک، راست
بیمار زن ۷۴ ساله با همیانوپسی همنام به سمت چپ به دلیل انفارکتوس حاد خلفی راست. دشارژهای اپیلپتیفرم پریودیک تمپورال خلفی راست با فواصل ۲ یا ۳ ثانیه رخ میدهند.
دشارژهای پریودیک، چپ
بیمار ۷۲ ساله مبتلا به آفازی با انفارکتوس شریان مغزی میانی چپ ناشی از فیبریلاسیون دهلیزی. دشارژهای پریودیک در نیمکره چپ با حداکثر در ناحیه میانی نیمکره دیده میشوند.
دشارژهای پریودیک، ژنرالیزه
بیمار ۷۶ ساله کوماتوز با انسفالوپاتی آنوکسیک پس از ایست قلبی عروقی حاد با احیا. ثبت نشاندهنده دشارژهای پریودیک ژنرالیزه با فواصل تکرار ۰.۵ تا ۱.۵ ثانیه است.
دشارژهای پریودیک، ژنرالیزه
بیمار ۸۱ ساله کوماتوز با خونریزی گانگلیون بازال راست و انسفالوپاتی آنوکسیک. این نمونه EEG burstهای ۶ یا ۷ ثانیهای از فعالیت پاروکسیسمال سریع ژنرالیزه را نشان میدهد.
دشارژهای اپیلپتیفرم پریودیک، راست و چپ
بیمار زن ۲۷ ساله با صرع کانونی ناشی از سندرم انسفالوپاتی خلفی قابلبرگشت (PRES). سمت راست و چپ دشارژهای اپیلپتیفرم پریودیک مستقل و غیرهمزمان را نشان میدهند.
دشارژهای پریودیک، ژنرالیزه
بیمار ۷۰ ساله دیابتی با انسفالوپاتی متابولیک ناشی از نارسایی کلیه. در فواصل ۱.۵ تا ۳ ثانیه، burstهای امواج دلتای ژنرالیزه با دامنه بالا و فرکانس ۱ تا ۴ هرتز رخ میدهند.
امواج تریفازیک
بیمار زن ۸۰ ساله با انسفالوپاتی ناشی از سپسیس و نارسایی کلیه. EEG امواج تریفازیک با توزیع ژنرالیزه و نرخ تکرار ۲ هرتز را نشان میدهد.
امواج تریفازیک (نمای نزدیک)
تعریف امواج تریفازیک: یک موج مثبت برجسته که پیش از آن یک موج منفی با دامنه کمتر و پس از آن یک موج منفی کندتر با دامنه پایین قرار میگیرد.
Burst-suppression، ژنرالیزه
بیمار ۷۰ ساله کوماتوز با انسفالوپاتی آنوکسیک پس از ایست قلبی عروقی. EEG با burstهای با دامنه بالا و بخشهای مسطح چند ثانیهای مشخص شده است.
Burst-suppression، ژنرالیزه
بیمار ۶۲ ساله کوماتوز با انسفالوپاتی آنوکسیک پس از ایست قلبی. EEG burstهای کوتاه با دامنه بالا و بخشهای مسطح با مدت حدود ۳ ثانیه را نشان میدهد.
Burst-attenuation، ژنرالیزه
بیمار ۷۵ ساله در ابتدا با وضعیت صرعی غیرلترالیزه فرونتال. در طی سدیشن عمیق، EEG نشاندهنده burstهای با دامنه بالا ژنرالیزه متناوب با بخشهای اتنوییشن بود.
نتیجهگیری
الگوهای پریودیک در EEG نشاندهنده طیف وسیعی از شرایط پاتولوژیک مغزی هستند که از ضایعات کانونی حاد تا انسفالوپاتیهای منتشر شدید را شامل میشوند. تشخیص دقیق این الگوها و درک ارتباط بالینی آنها برای مدیریت مناسب بیماران ضروری است.
دشارژهای پریودیک (PD) به عنوان EEG غیرطبیعی III طبقهبندی میشوند زیرا نشاندهنده موارد زیر هستند:
الف) در صورت توزیع منطقهای، نمایانگر یک ضایعه ساختاری حاد یا تحت حاد یا یک کانون اپیلپتوژنیک فعال هستند.
ب) در صورت توزیع ژنرالیزه (GPD)، نشاندهنده انسفالوپاتی شدید منتشر میباشند.
داروهای ضدتشنج در کنترل PED منطقهای و ژنرالیزه نسبتاً بیاثر هستند و تلاش برای کنترل PED یا PD با این داروها ارزش بالینی بالایی ندارد. درک صحیح از این الگوها به پزشک کمک میکند تا پیشآگهی دقیقتری ارائه دهد و درمان مناسبتری را برنامهریزی کند.