دکتر محمدتقی فرزادفرد
فلوشیپ فوق تخصصی تشنج و صرع
تغییرات EEG در شروع خوابآلودگی
با شروع خوابآلودگی، پدیدهای به نام “پیشروی رو به جلو ریتم آلفا” (آلفا فرونتالیزاسیون) گزارش شده است. با این حال، ما معتقدیم که به احتمال زیاد با خوابآلودگی، فعالیت آلفا ابتدا محو میشود و تداوم فعالیت مو این تصور را ایجاد میکند که ریتم آلفا به سمت جلو حرکت کرده است.
فعالیت مو در نواحی مرکزی معمولاً زودتر از ریتم آلفا در نواحی اکسیپیتال ظاهر میشود و برجستهتر است. فعالیت مو تحت تأثیر تحریک نوری قرار نمیگیرد و در پدیده photic driving شرکت نمیکند.
فعالیت بتای فرونتال
ریتمهای بتای با دامنه نسبتاً پایین و فرکانس ۱۵-۲۵ هرتز، با مدولاسیون شبیه به اسپیندل، بهصورت فیزیولوژیک اغلب در نواحی فرونتال مشاهده میشوند. این ریتمها با خوابآلودگی برجستهتر میشوند. داروهای آرامبخش مانند بنزودیازپینها، باربیتوراتها و آنتیسایکوتیکها میتوانند بیان و توزیع این ریتمها را افزایش دهند.
تصویر ۱: اسپایکها و فعالیت دلتای ریتمیک متناوب تمپورال
نقصهای استخوانی ناشی از شکستگی جمجمه یا سوراخهای جراحی، باعث افزایش دامنه فعالیت بتا در سمت نقص میشوند. این پدیده به عنوان “breach rhythm” شناخته میشود. نقص استخوانی به خودی خود ریتمی تولید نمیکند؛ بلکه تنها باعث بیان نامتقارن فعالیت فیزیولوژیک میشود.
امواج هیپناگوژیک و هیپنوپومپیک
با کاهش هوشیاری، نوزادان ۳ تا ۱۲ ماهه دورههای طولانی امواج تتا یا دلتای مونومورفیک با دامنه بالا (۳-۵ هرتز) نشان میدهند. در کودکان خردسال، burstهای هیپناگوژیک مشابه اما با دامنه کمتر دیده میشود. الگوهای مشابهی در کودکی و بزرگسالی در طی خوابگردی نیز رخ میدهند.
تصویر ۲: burst دلتای هیپناگوژیک در نوزادان
اسپیندلهای خواب و POSTS
در سن ۳ یا ۴ ماهگی، امواج ورتکس و اسپیندلهای خواب ظاهر میشوند. اسپیندلهای خواب در ابتدا بین دو نیمکره غیرهمزمان (آسینکرون) هستند و ممکن است تا ۱۰ ثانیه طول بکشند.
تصویر ۳: امواج ورتکس و اسپیندل خواب در بزرگسالان
در دوران بلوغ، شارپهای گذرای مثبت اکسیپیتال خواب (POSTS) در مراحل ۱ و ۲ خواب غیر-REM ظاهر میشوند. در نوجوانان، این امواج معمولاً دامنه بالاتری نسبت به بزرگسالان دارند.
تصویر ۴: اسپیندلهای خواب و شارپهای گذرای مثبت اکسیپیتال خواب (POSTS)
EEG غیرطبیعی
ارزیابی EEG غیرطبیعی نیازمند آگاهی دقیق از وضعیت هوشیاری بیمار است. ریتم پسزمینه اکسیپیتال باید حتماً در زمان هوشیاری کامل ارزیابی شود، زیرا خوابآلودگی خفیف نیز باعث کند شدن آن میگردد.
درجه غیرطبیعی بودن EEG
تغییرات بر اساس اهمیت بالینی به سه درجه (I، II و III) تقسیم میشوند:
- درجه I: اختلال خفیف (مثل کندی خفیف فعالیت پسزمینه).
- درجه III: اختلال شدید (مثل کومای عمیق یا وجود اسپایکهای مرتبط با صرع).
وضعیت هوشیاری و چالشهای فنی
EEGهای ناکافی از نظر فنی به دلیل خطای تکنسین (مثل آرتیفکت نبض) و دشوار از نظر فنی به دلیل عدم همکاری بیمار (مثل آرتیفکت عضلانی) طبقهبندی میشوند که مانع ارزیابی دقیق میگردند.