🧠 دکتر محمدتقی فرزادفرد - فلوشیپ فوق تخصصی صرع
مرکز تخصصی تشخیص و درمان صرع و تشنج
⚡ طبقهبندی عملیاتی انواع تشنجهای صرعی
طبقهبندی زیر، انواع تشنجهای صرعی را بر اساس ویژگیهای بالینی و منشأ آنها به سه دسته اصلی تقسیم میکند: تشنجهای کانونی، تشنجهای ژنرالیزه، و تشنجهای با منشأ ناشناخته. این طبقهبندی برای استفاده جهانی طراحی شده و در دو سطح ساده (برای محیطهای با منابع محدود) و پیشرفته (برای مراکز تخصصی) قابلاستفاده است.
🎯 1. تشنجهای کانونی (Focal Seizures)
تشنجهایی که از یک ناحیه خاص مغز شروع میشوند و بر اساس وضعیت هوشیاری و ویژگیهای بالینی دستهبندی میشوند.
🧭 بر اساس وضعیت هوشیاری
- تشنج کانونی با هوشیاری حفظشده: بیمار کاملاً هوشیار است و میتواند با محیط تعامل کند.
- تشنج کانونی با هوشیاری مختل: بیمار توانایی تعامل کامل با محیط را از دست میدهد.
🔬 بر اساس ویژگیهای بالینی
| نوع تشنج | توضیحات | مثالهای بالینی |
|---|---|---|
| 🏃 حرکتی (Motor) | شامل حرکات غیرارادی مانند تکانهای عضلانی، انقباض مداوم، یا حرکات تکراری. |
- کلونیک: تکانهای ریتمیک در یک اندام
- تونیک: انقباض مداوم عضلانی
- میوکلونیک: تکانهای کوتاه و ناگهانی
- میوکلونوس منفی: کاهش ناگهانی تون عضلانی
- اتوماتیسم: حرکات تکراری مثل جویدن یا دست زدن
|
| 🧠 غیرحرکتی (Non-Motor) | شامل علائم حسی، احساسی، شناختی یا خودمختار. |
- حسی: گزگز یا احساس سوزش
- احساسی: ترس یا شادی ناگهانی
- شناختی: توهم، اختلال حافظه
- خودمختار: تعریق، تپش قلب
|
| 🌊 کانونی به ژنرالیزه | تشنج از یک ناحیه شروع شده و به کل مغز گسترش مییابد. |
تشنج تونیک-کلونیک با شروع موضعی (مثلاً تکان در یک دست که به کل بدن گسترش مییابد)
|
🌐 2. تشنجهای ژنرالیزه (Generalized Seizures)
تشنجهایی که از ابتدا کل مغز را درگیر میکنند.
| نوع تشنج | زیرنوع | توضیحات | مثالهای بالینی |
|---|---|---|---|
| 🏃 حرکتی (Motor) | تونیک-کلونیک | انقباض شدید (تونیک) و سپس تکانهای ریتمیک (کلونیک) در کل بدن. | بیمار بیهوش شده، بدنش سفت شده و سپس تکانهای ریتمیک دارد |
| تونیک | انقباض مداوم عضلات بدون تکانهای ریتمیک. | سفت شدن کل بدن برای چند ثانیه |
|
| کلونیک | تکانهای ریتمیک بدون فاز تونیک. | تکانهای مکرر در اندامها |
|
| میوکلونیک | تکانهای کوتاه و ناگهانی عضلانی. | پرش ناگهانی در دستها یا پاها |
|
| آتونیک | کاهش ناگهانی تون عضلانی. | افتادن ناگهانی بیمار (Drop Attack) |
|
| میوکلونیک-تونیک-کلونیک | ترکیبی از تکانهای میوکلونیک و سپس تونیک-کلونیک. | پرشهای اولیه و سپس تشنج کامل |
|
| میوکلونیک-آتونیک | ترکیبی از پرشهای میوکلونیک و کاهش تون عضلانی. | پرش و سپس افتادن بیمار |
|
| 🧠 غیرحرکتی (Non-Motor - Absence) | ابسانس معمولی | خیره شدن کوتاهمدت با توقف فعالیت. | خیره شدن 5-10 ثانیهای و بازگشت سریع به حالت عادی |
| ابسانس غیرمعمول | خیره شدن طولانیتر با علائم حرکتی یا خودمختار. | خیره شدن با حرکات خفیف لب یا دست |
|
| ابسانس میوکلونیک | خیره شدن همراه با پرشهای میوکلونیک. | خیره شدن با پرش پلک یا دست |
|
| ابسانس با پرش پلک | خیره شدن با پرشهای سریع پلک. | پرش پلکها در حین خیره شدن |
❓ 3. تشنجهای با منشأ ناشناخته (Unknown Onset Seizures)
برای مواردی که اطلاعات کافی برای تعیین منشأ تشنج (کانونی یا ژنرالیزه) وجود ندارد.
| نوع تشنج | توضیحات | مثالهای بالینی |
|---|---|---|
| 🏃 حرکتی | تشنجهایی با حرکات غیرارادی که منشأ آنها مشخص نیست. | تشنج تونیک-کلونیک بدون اطلاعات درباره منشأ |
| 🧠 غیرحرکتی | علائم غیرحرکتی مثل توقف رفتار بدون اطلاعات کافی. | خیره شدن بدون امکان تعیین منشأ |
📝 نکات تکمیلی
- 🎯 سطح ساده: برای محیطهای با منابع محدود، فقط نوع اصلی تشنج (کانونی، ژنرالیزه، یا ناشناخته) و ویژگیهای اصلی (حرکتی یا غیرحرکتی) ثبت میشود.
- 🔬 سطح پیشرفته: شامل جزئیات دقیقتر مثل توالی علائم (سمیولوژی) برای استفاده در مراکز تخصصی.
- ⚠️ موارد خارج از این طبقهبندی: تشنجهای نوزادی و استوس صرعی (Status Epilepticus) در اسناد جداگانه بررسی میشوند.
- 🎯 هدف: این طبقهبندی برای تشخیص دقیق، انتخاب درمان مناسب، و استانداردسازی اصطلاحات در سطح جهانی طراحی شده است.