دکتر محمدتقی فرزادفرد
فلوشیپ فوق تخصصی تشنج و صرع
طبقهبندی فنی EEG
در مواردی که شرایطی بر کیفیت فنی ثبت EEG تأثیر میگذارد (مثلاً آرتیفکتهایی که با وجود تلاش تکنسین EEG برای رفع مشکل، همچنان باقی میمانند)، EEG بهعنوان "از نظر فنی دشوار" یا "از نظر فنی ناکافی" طبقهبندی میشود. در این موارد، اگر هیچ ناهنجاری مشخصی در EEG وجود نداشته باشد، هیچ ناهنجاری دیگری در طبقهبندی رسمی EEG ذکر نمیشود.
با این حال، EEGهای از نظر فنی ناکافی یا دشوار ممکن است همچنان حاوی اطلاعاتی باشند که در ارزیابی بالینی ذکر شوند. بهعنوان مثال، در بخش تفسیر EEG ممکن است گفته شود: «ثبت EEG هیچگونه شواهدی از صرع نشان نمیدهد...»
علل کندی پسزمینه متعدد و معمولاً غیراختصاصی هستند. کندی پسزمینه به دلیل اختلال در مکانیزمهای قشری و/یا زیرقشری دخیل در تولید ریتمهای پسزمینه ایجاد میشود. این کندی ممکن است ناشی از هر بیماریای باشد که آنسفالوپاتی منتشر ایجاد میکند، مانند بیماریهای دژنراتیو، متابولیک یا سمی (مثلاً مصرف بیشازحد داروهای آرامبخش، داروهای ضدتشنج و غیره).
شدت ناهنجاری (آنسفالوپاتی) با میزان کندی ریتمهای پسزمینه تعیین میشود. در بزرگسالان، کندی پسزمینه در فرکانس 7 هرتز یا بالاتر بهعنوان ناهنجاری درجه I (آنسفالوپاتی منتشر خفیف) در نظر گرفته میشود. کندی پسزمینه زیر 7 هرتز بهعنوان ناهنجاری درجه II (آنسفالوپاتی منتشر متوسط) طبقهبندی میشود.
سطوح هوشیاری و معیارهای کندی
| هوشیاری و وضعیت بالینی |
|---|
| خوابآلودگی (D) / خواب (S) |
| لتارژی (L) / استوپور (ST) |
| کما (CO) / بیهوشی (AN) |
| بلاک عصبی-عضلانی (NM) |
معیارهای تخصصی کندی (Slowing)
| معیار | کندی پسزمینه (BS) | کندی متناوب (IS) | کندی ریتمیک متناوب (IRS) | کندی مداوم (CS) |
|---|---|---|---|---|
| فرکانس | تتا | تتا و/یا دلتا | تتا و/یا دلتا | تتا و/یا دلتا |
| توزیع | مشابه ریتمهای اکسیپیتال نرمال | منطقهای یا ژنرالیزه | منطقهای یا ژنرالیزه | منطقهای یا ژنرالیزه |
| شکل موج | ریتمیک | نامنظم | ریتمیک | نامنظم یا ریتمیک |
| بیان | مداوم | متناوب | متناوب | مداوم |
| پاسخدهی | پاسخدهنده | پاسخدهنده | متغیر | متغیر |
کندی متناوب (IS)
این اصطلاح به کندیهایی اشاره دارد که بهصورت متناوب و نامنظم رخ میدهند و ناشی از خوابآلودگی نیستند. برای رد خوابآلودگی بهعنوان علت کندی متناوب، انجام وظایف ذهنی ضروری است. ما معتقدیم که burstهای کوتاه کندی متناوب ژنرالیزه که کمتر از 10 درصد ثبت EEG را پوشش میدهند، به احتمال زیاد یک یافته نرمال هستند، بهویژه اگر فرکانس ریتم پسزمینه در محدوده نرمال باشد.
آرتیفکت گلوکینتیک (آرتیفکت حرکت زبان)
مونتاژ طولی دوقطبی. آرتیفکتهای ناشی از حرکات زبان به دلیل ژنراتور دوقطبی ایجاد میشوند (قطب منفی در جلو و مثبت در عقب زبان). در صورت حرکت زبان به بالا، الکترودهای فرونتال منفی و اکسیپیتال مثبت میشوند. این توضیح میدهد چرا FP1/FP2 حداکثر منفی را نشان داده و در عقب کاهش مییابد.
کندی پسزمینه در بیمار الکلی
مونتاژ مرجع گوش. بیمار 25 ساله الکلی. ریتم پسزمینه اکسیپیتال بین 5 یا 6 هرتز. باز شدن چشم (پیکان آبی) فعالیت را مهار و با بسته شدن (پیکان خاکستری) بازمیگردد. طبقهبندی: غیرطبیعی (بیداری) - آنسفالوپاتی منتشر متوسط.
کندی ریتمیک متناوب فرونتال (FIRDA)
نمونهای از کندی ریتمیک متناوب فرونتال با حداکثر ژنرالیزه که یک الگوی EEG غیرطبیعی است.
کندی متناوب ژنرالیزه
در صورتی که ریتم پسزمینه نرمال باشد، پوشش بیش از 10 درصد ثبت نشاندهنده آنسفالوپاتی منتشر خفیف (درجه I) است. در خواب، تنها کندی منطقهای غیرطبیعی است. این تصویر کندی تمپورال چپ را هنگام تغییر از خواب سبک به بیداری نشان میدهد.
کندی متناوب، تمپورال چپ
بیمار زن 34 ساله با صرع لوب تمپورال چپ. امواج تتا و دلتای نامنظم هنگام تغییر از خواب Non-REM به بیداری. طبقهبندی: غیرطبیعی درجه II. این الگو از تشخیص صرع لوب تمپورال حمایت میکند.
فعالیت دلتای ریتمیک متناوب اکسیپیتال (OIRDA)
بیمار 12 ساله با صرع ابسانس. burst امواج دلتای 4 هرتز اکسیپیتال. این الگو در صرع ابسانس شایع است اما بهتنهایی ارزش تشخیصی قطعی ندارد. طبقهبندی: نرمال (بیداری).
Background Suppression ژنرالیزه
بیمار 73 ساله با آنسفالوپاتی آنوکسیک پس از ایست قلبی. EEG صاف است و ریتم پسزمینه قابل شناسایی نیست. طبقهبندی: غیرطبیعی درجه III (کما). این الگو معمولاً غیرقابل بازگشت است.
پدیدههای پیشرفته (BA, BSU, ECS)
Background Attenuation (BA): زمانی طبقهبندی میشود که دامنه فعالیت بین 10 و 20 میکروولت باشد. این حالت در آنسفالوپاتیهای شدید دیده میشود اما همچنان قابل بازگشت است (درجه III).
Background Suppression (BSU): ثبتهایی که هیچ فعالیت مغزی بیش از 10 میکروولت نشان نمیدهند. بیماران تقریباً همیشه در کما یا استوپور هستند. این وضعیت میتواند بهصورت منطقهای نیز رخ دهد که نشاندهنده ضایعه شدید قشری یا فقدان بافت مغز است.
سکوت الکتروسربرال (ECS): زمانی که دامنه فعالیت مغزی از 2 میکروولت تجاوز نکند. این حالت برای تشخیص مرگ مغزی طبق پروتکلهای ACNS (مانند امپدانس زیر 10k اهم و حساسیت 2μV/mm برای 30 دقیقه) به کار میرود.
دشارژهای اپیلپتیفرم (ED): اصطلاحی چتر برای امواج شارپ، اسپایکها و پلیاسپایکها. وجود این دشارژها در دوره اینترایکتال ارتباط نزدیکی با صرع دارد و محل آنها به زون اپیلپتوژنیک اشاره میکند.