دکتر محمدتقی فرزادفرد
الگوهای ویژه نوار مغزی (EEG)
بتای بیشازحد (EB)
بتای بیشازحد به حالتی اطلاق میشود که حداقل ۵۰٪ از ثبتهای بیداری نوار مغزی تحت سلطه فعالیت بتا با دامنه حداقل ۵۰ میکروولت (در مشتق مرجع) باشد. بتای بیشازحد صرفاً به تغییرات عمومی نوار مغزی اشاره دارد. افزایش دامنه فعالیت بتا بهصورت منطقهای بهعنوان عدم تقارن طبقهبندی میشود.
بتای بیشازحد معمولاً نتیجه اثرات دارویی (بهویژه بنزودیازپینها و باربیتوراتها) است. بتای بیشازحد بهعنوان غیرطبیعی درجه I طبقهبندی میشود.
اگر داروهای آرامبخش باعث اختلال شدیدتر در عملکرد مغز شوند، بتای بیشازحد معمولاً با کندی عمومی (ژنرالیزه) کموبیش برجسته همراه است که درجه غیرطبیعی بودن نوار مغزی را افزایش میدهد.
تفاوت با کومای بتا
این حالت باید از کومای بتا متمایز شود، که در آن فرکانسهای بتا در نوار مغزی بیمار در حالت استوپور یا کوما غالب هستند. در بیمار کومایی، اگر فعالیت دلتا بالاترین دامنه فرکانس را داشته باشد اما فعالیت بتا همچنان بیش از ۵۰ میکروولت باشد، نوار مغزی بهصورت زیر طبقهبندی میشود:
نوار مغزی غیرطبیعی III (کوما) - کومای دلتا - بتای بیشازحداز سوی دیگر، اگر در بیمار کومایی نوار مغزی عمدتاً فعالیت بتا را نشان دهد، حتی اگر دامنه آن کم (۵۰ میکروولت) باشد، نوار مغزی بهصورت زیر طبقهبندی میشود:
نوار مغزی غیرطبیعی III (کوما) - کومای بتاعدم تقارن (ASY)
عدم تقارن به تفاوتهای دامنه در فعالیت پسزمینه نوار مغزی بین دو نیمکره یا بین مناطق هموتوپیک دو نیمکره اشاره دارد. هنگام طبقهبندی عدم تقارن، ابتدا باید مشخص کنیم که کدامیک از دو نیمکره نرمال یا نرمالتر است.
عدم تقارن با کاهش ریتم پسزمینه نشانهای قابلاعتماد برای ضایعات ساختاری منطقهای، عمدتاً کورتیکال (مانند کیست پورنسفالیک) است و اغلب با کندی در همان نیمکره همراه است. دامنه ریتم پسزمینه در ناحیه ضایعه کاهش مییابد. هماتومهای سابدورال یکطرفه نیز میتوانند باعث عدم تقارن بهصورت کاهش دامنه فعالیت پسزمینه شوند.
عدم تقارن با افزایش ریتم پسزمینه یک منطقه مغزی معمولاً به دلیل نقصهای استخوانی ناشی از ترپاناسیون یا سوراخهای بیوپسی (بهاصطلاح breach rhythm) ایجاد میشود.
جمجمه مانند یک فیلتر فرکانس بالا عمل میکند. بنابراین، نقص استخوانی منجر به افزایش دامنه فعالیت پسزمینه در سمت نقص استخوانی میشود. این شامل تمام ریتمهای فیزیولوژیک مانند بتای فرونتال، مو مرکزی یا آلفای خلفی است.
مراحل طبقهبندی عدم تقارن
مراحل زیر باید هنگام طبقهبندی عدم تقارن رعایت شوند:
- مشخص کنید که دامنه "افزایشیافته" یا "کاهشیافته" است.
- مشخص کنید که چه فعالیت مغزی افزایش یا کاهش یافته است.
- فعالیت مغزی افزایشیافته یا کاهشیافته را مشخص کنید.
مثالها:
- عدم تقارن، آلفای افزایشیافته اکسیپیتال چپ
- عدم تقارن، کاهش پسزمینه چپ
درجه غیرطبیعی بودن نوار مغزی برای عدم تقارن بهعنوان یک تغییر ایزوله در نوار مغزی، بهعنوان غیرطبیعی درجه II طبقهبندی میشود.
خواب REM با شروع سریع (SOREM)
خواب REM با شروع سریع به وقوع زودهنگام خواب REM (کمتر از ۱۵ دقیقه پس از به خواب رفتن) اشاره دارد که معمولاً برای نارکولپسی مشخص است. بااینحال، علل دیگری نیز برای خواب REM با شروع سریع وجود دارد، از جمله بازگشت REM به دلیل آپنه خواب یا پس از قطع مصرف مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز.
در نوزادان، خواب REM با شروع سریع یک پدیده فیزیولوژیک است. به دلیل ارتباط بالای آن با نارکولپسی، خواب REM با شروع سریع بهعنوان غیرطبیعی درجه III طبقهبندی میشود.